Ook Merovingisch schip gevonden in Leidsche Rijn

Nog nooit werd in Nederland een schip dat rond 730 na Christus werd gebouwd gevonden. Eind juni wel in Leidsche Rijn. Foto: sectie Cultuurhistorie gemeente Utrecht.

Bij de aanleg van de Vikingrijn in het Leidsche Rijn Park zijn kort na elkaar twee middeleeuwse schepen gevonden. Eind juni een scheepswrak uit de tijd van de Merovingen en eervorige week een schip uit de Karolingische tijd. De vondsten zijn woensdagmorgen gepresenteerd.

Jaarringenonderzoek plaatst het eerste schip rond 730 en het tweede schip rond 950 na Christus. De vondst van vooral het oudste schip is uniek. Bijna nergens in Europa werd er een schip uit die periode aangetroffen.

De schepen kregen als naam de Vleuten 1 en Vleuten 2 mee. De vondsten werden door de gemeente stilgehouden om geen risico te lopen op vernielingen. De Vleuten 1, ongeveer 15 meter lang en slechts 1,5 meter breed, is al weer afgedekt. De grotere Vleuten 2 (waarschijnlijk 20 bij 4 meter) zal direct na het archeologisch onderzoek weer worden ondergestopt. De voorsteven ligt bloot maar de achtersteven ligt veel dieper en nog onder de rivierklei. Archeologen hopen nog scheepslading aan te treffen. Die lag niet in het voorschip.

De bodem van Leidsche Rijn gaf in het verleden al meerdere schepen prijs, maar dat waren Romeinse. Archeologen spreken van topvondsten. Van schepen uit het midden van de achtste eeuw zijn geen andere vondsten in Nederland bekend. Ook in de rest van Europa zijn die nauwelijks gevonden. Inmiddels telt Utrecht internationaal mee met elf scheepsvondsten sinds 1930. De Utrecht 1 tot en met 3, de De Meern 1 tot en met 6 en nu de Vleuten 1 en 2.

Beide schepen kwamen naar boven in het Leidsche Rijn Park, niet ver van elkaar. De oudste tijdens archeologisch proefonderzoek naar aanleiding van vondstmeldingen en de andere tijdens het uitgraven van de zogenoemde Vikingrijn. De Vikingrijn in het Leidsche Rijn Park volgt voor een redelijk deel de middeleeuwse restgeul van de voormalige grensrivier van het Romeinse Rijk.

De rivier kwam droog te staan nadat in 1122 de Kromme Rijn bij Wijk bij Duurstede werd afgedamd. In sommige delen van deze restgeul bleven bleef echter altijd water stromen, zoals door het dorp Vleuten. De rivierbedding waar de middeleeuwse schepen in opdoken zijn oudere fases van de Oude Rijn.

Gemeentelijk archeologen Herre Wynia en Erik Graafstal hebben al menig juichmoment meegemaakt in de archeologische schatkamer, die Leidsche Rijn met recht genoemd kan worden. Het begon allemaal in 1997 met de eveneens plotselinge ontdekking van de Romeinse Limesweg en een puntgaaf bewaard Romeins beurtschip stampvol met materialen zoals gereedschappen. De ontdekking van schepen uit de vroege middeleeuwen is misschien nog wel belangrijker. Graafstal: “Aan de ene kant omdat ze amper gevonden worden, de Vleuten 1 is zelfs uniek, maar vooral omdat ze betekenis geven aan de manier waarop de mensen in die tijd leefden ten westen van Utrecht. Er werden al nederzettingen gevonden uit de eerste periode maar die vertelden niet alles over de status van de bewoners.” Wynia vult aan: “We wisten al, door de vondst van geïmporteerd aardewerk en specifieke munten, dat deze vroege bewoners handel dreven, contact maakten met mensen die stukken verder woonden. Het waren geen simpele boerenfamilies maar dynamische gemeenschappen. Die moesten wel via het water zijn aangevoerd want wegen waren er niet. Dan is het prachtig om zoín schip te vinden. Er moeten honderden schepen over de Rijn hebben gevaren in die tijd maar tot voor kort hadden we daarvoor geen tastbaar bewijs.”

Door uitputtend archeologisch onderzoek, voor de bouw van Leidsche Rijn uit, is inmiddels vast komen te staan dat het gebied vanaf de bronstijd (ca. 3000 tot 800 voor Christus) steeds bewoond is geweest, behalve in de periode van het tweede schip. Voorlopig is er in het stadsdeel weinig teruggevonden van een deel van de negende en vrijwel de gehele tiende eeuw. Bronstijdnederzettingen, zoals bijvoorbeeld langs de Burgemeester Middelweerdbaan, zijn in kaart gebracht, maar ook grote boerderijen uit de IJzertijd aan de westkant van de Wilhelminalaan. Romeins-inheemse woonplekken doken op tal van plekken op waaronder langs de Oudenrijnseweg en de Hogeweide. In het Romeinse grensfort op De Hoge Woerd leefden honderden jaren de Romeinse grenssoldaten en in de naastgelegen Vicus de inheemse burgerij, die daar nauwe banden mee onderhield.

Zoals gezegd, na een onrustige periode met onder andere aanvallen door de Vikingen was het enige tijd stil in Leidsche Rijn. Een piek in het aantal bewoners ontstaat pas weer in de elfde en twaalfde eeuw en vanaf de dertiende eeuw worden tal van Ridderhofsteden gebouwd langs de restgeul van de Oude Rijn, die op dat moment niet meer is dan een brede sloot. Vanaf die tijd is de geschiedenis van het gebied niet alleen met vondsten te boekstaven maar ook via akten en kaarten.

Van het jongste en best geconserveerde schip, type rivieraak zoals in 1974 ook werd teruggevonden in de Utrechtse Waterstraat, wordt aangenomen dat het niet toebehoort aan bewoners van de omgeving. Waarschijnlijk is het schip gebouwd in Duitsland en is ongeveer 4 meter breed en zoín 20 meter lang. De rivieraken hebben platte bodems en waren goed geschikt om op traag stromende rivieren te varen. Ze werden gebruikt voor transport van vee en andere bulkvracht.

Al met al is inmiddels duidelijk dat de Vleuten 1 en 2 topvondsten zijn van internationale allure. Het schip uit de Merovingische periode (500 tot 750 na Christus) zou geweest kunnen zijn van mensen die in de nabijheid van de vindplaats leefden.

In 2004 werd in De Woerd een muntschat van 122 Sceattaís van net na 700 opgedoken, ook aan de rand van de bedding van dezelfde Oude Rijn. Niet ver van het oudste schip werd achter de Vleutense Wilhelminalaan rond het Appellaantje een nederzetting opgegraven die vier eeuwen bewoond is geweest tussen grofweg 450 en 850 na Christus en ook gelegen was aan de rivier. Uit de Karolingische tijd (750 tot bijna 1000 na Christus) is nu wel een puntgaaf schip gevonden maar nog amper bewoningssporen. De archeologen Wynia en Graafstal denken dan ook dat het schip niet aan de lokale bevolking toebehoorde maar eerder van handelaars die bijvoorbeeld vanuit Utrecht opereerden. In de huidige Domstad was bisschop Balderik weer terug na zijn door Vikingaanvallen gedwongen vertrek naar Deventer, en kwam het leven – en dus de handel – weer op gang. In Utrecht werd in 1974 een vergelijkbare vondst gedaan in de Waterstraat. Dat schip lag in de bedding van de verlandde Vecht. Een tijdgenoot werd in 1930 opgegraven aan de Van Hoornekade en ligt in het Centraal Museum. Dat schip kwam ook uit de Vecht maar is van een ander type.

Er is nog niet bepaald of de schepen in de grond blijven of opgegraven moeten worden. Het eerste Romeinse schip, dat in 1997 werd ontdekt, lag bijvoorbeeld zes jaar in de natte klei voordat het in 2003 werd opgegraven.

De sectie Cultuurhistorie van de gemeente Utrecht publiceert al hun onderzoek in zogenoemde basisrapportages. Dozijnen daarvan over de opgravingen in Leidsche Rijn zijn hier te downloaden.

Door Wouter de Heus op wo, 01/09/2010 – 08:55  (https://dnu.nl)

[fusion_builder_container hundred_percent=”yes” overflow=”visible”][fusion_builder_row][fusion_builder_column type=”1_1″ background_position=”left top” background_color=”” border_size=”” border_color=”” border_style=”solid” spacing=”yes” background_image=”” background_repeat=”no-repeat” padding=”” margin_top=”0px” margin_bottom=”0px” class=”” id=”” animation_type=”” animation_speed=”0.3″ animation_direction=”left” hide_on_mobile=”no” center_content=”no” min_height=”none”]

Het eerste Romeinse schip dat in 1997 in Leidsche Rijn werd gevonden, de De Meern 1, werd in 2003 pas opgegraven. Het schip zat vol met huisraad en gereedschappen. Tijdens De Gave Graafdagen kwamen bijna 30.000 bezoekers om een kijkje te nemen tijdens de opgraving. Het schip ligt nog steeds in een bassin van het NISA in Lelystad te wachten op een museale plek op Castellum de Hoge Woerd. Foto: Wouter de Heus.

[/fusion_builder_column][fusion_builder_column type=”1_1″ background_position=”left top” background_color=”” border_size=”” border_color=”” border_style=”solid” spacing=”yes” background_image=”” background_repeat=”no-repeat” padding=”” margin_top=”0px” margin_bottom=”0px” class=”” id=”” animation_type=”” animation_speed=”0.3″ animation_direction=”left” hide_on_mobile=”no” center_content=”no” min_height=”none”]

De rivieraak uit 950 na Christus wordt met een kwastje schoongemaakt om extra fotogeniek te zijn. Foto: Wouter de Heus.

[/fusion_builder_column][fusion_builder_column type=”1_1″ background_position=”left top” background_color=”” border_size=”” border_color=”” border_style=”solid” spacing=”yes” background_image=”” background_repeat=”no-repeat” padding=”” margin_top=”0px” margin_bottom=”0px” class=”” id=”” animation_type=”” animation_speed=”0.3″ animation_direction=”left” hide_on_mobile=”no” center_content=”no” min_height=”none”]

Archeologen gaven woensdag ook uitleg aan het publiek. Foto: Wouter de Heus.

[/fusion_builder_column][fusion_builder_column type=”1_1″ background_position=”left top” background_color=”” border_size=”” border_color=”” border_style=”solid” spacing=”yes” background_image=”” background_repeat=”no-repeat” padding=”” margin_top=”0px” margin_bottom=”0px” class=”” id=”” animation_type=”” animation_speed=”0.3″ animation_direction=”left” hide_on_mobile=”no” center_content=”no” min_height=”none”]

Tijdens onderzoek (juni 2007) aan een middeleeuwse nederzetting rond het Appellaantje in Vleuten werden meerdere gouden munten gevonden. De nederzetting lag aan dezelfde Oude Rijn waarin de Vleuten 1 is gevonden en werd intensief bewoond tussen grofweg 450 en 850 na Christus. Het schip uit 730 kan bij deze nederzetting hebben gehoord. Foto: Wouter de Heus.

[/fusion_builder_column][fusion_builder_column type=”1_1″ background_position=”left top” background_color=”” border_size=”” border_color=”” border_style=”solid” spacing=”yes” background_image=”” background_repeat=”no-repeat” padding=”” margin_top=”0px” margin_bottom=”0px” class=”” id=”” animation_type=”” animation_speed=”0.3″ animation_direction=”left” hide_on_mobile=”no” center_content=”no” min_height=”none”]

In juni 2004 werden 122 Sceatta's gevonden in wat nu Woonpark De Woerd is. De kleine zilveren muntjes zijn van net na 700 en passen goed in het plaatje van de Vleuten 1. Foto: Wouter de Heus.

[/fusion_builder_column][/fusion_builder_row][/fusion_builder_container]

This error message is only visible to WordPress admins

Error: API requests are being delayed. New posts will not be retrieved for at least 5 minutes.

Nieuwsbrief Leidsche-Rijn.nl

Meld je gratis aan en blijf op de hoogte in Leidsche Rijn!
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

© 2022 Leidsche-Rijn.nl | Privacy | Website van

Scroll naar boven
Scroll naar top